Şeyh Mustafa Efendi ve Eşi Türbesi – Tezveren Dede
Şeyh Mustafa Efendi ve Eşi Türbesi, İzmir’in Tilkilik-Dönertaş semtinde Yazıcı Mahallesi 961 numaralı sokakta Şeyh Camii’nin minaresine bitişik bir durumda bulunur. Türbenin içinde bulunduğu camii, Şeyh Mustafa Efendi tarafından inşâ edilmiştir. 1615 Nisan’ında inşâ edilen bu camii önceleri bir külliye olarak kullanılmıştır. Camiinin alt kısmında büyük bir mahzen, gelen misafirlerin hayvanlarını barındırmak için bir dam, camiye bitişik yerde Mustafa Efendi’ye ait bir ev de vardır. Ayrıca, külliyeye ait nar, incir ve diğer meyve ağaçlarıyla dolu bir bahçe de mevcuttur.
Daha önceki dönemlerde “Tezveren Dede” olarak anılan bu türbenin adı, bitişiğindeki camiinin adına bağlı olarak “Şeyh Mustafa Efendi ve Eşi Türbesi” şeklinde değiştirilmiştir. Şeyh Mustafa Efendi’nin Üsküdarlı Aziz Mahmut Hüdai’nin halifelerinden olduğu ve şeyhi tarafından irşad amacıyla İstanbul’dan İzmir’e gönderildiği yazılı kaynaklarda kayıtlıdır.
Türbe içinde iki mezar bulunmaktadır. Mezarın biri Şeyh Mustafa Efendi’nin; diğeri eşinindir. Türbeye girişte Şeyh Mustafa Efendi’nin; çaprazında ise eşinin mezarı yer almaktadır. Şeyh Mustafa Efendi’nin kabrinin üstünde yeşil bir örtü, sarık ve tespihler bulunurken, eşinin mezarı üzerinde mor bir örtü ve tespihler vardır. Eşinin mezarının yanında “dönertaş” ismini verdikleri, ufak, yuvarlak ve yeşil bir taş bulunur. Türbenin duvarlarında çeşitli dualar asılıdır. Pencere içinde çeşitli dua kitapları, Kur’an-ı Kerim, tespihler, örtüler ve seccadeler dikkati çeker.
Türbe huzurunda yapılan adaklar arasında, kurban kesme, horoz kesme, mum yakma, mendil bağlamanın yanı sıra, aynı yerde bulunan camiyi temizleme ve imamın namaz kıldırdığı halının altına (habersiz olarak) “nasibim bol olsun, muradım yerine gelsin…” diye çamaşır koyanlar da mevcuttur.
Dilek dilemek isteyenler, dönertaşın üzerine çıkarlar. Dilekleri kabul olacak olanların, taşın üzerindeyken başlarının döndüğü; dilekleri kabul olmayacakların ise herhangi bir şey hissetmedikleri söylenir. Türbe etrafında yaratılıp aktarılan çok sayıda efsane ve memorat (inanç anısı) mevcuttur.
Derleme Tarihi: 12 Mart 2010
