Türbeler veya ziyaretler, Tanrı ile bağ kurmak için ziyaret edilen önemli yerlerdir.
İnsanlığın gücünün yetmediği, sorunlarına bir çözüm arayışı bulmak için başvurduğu
yerlerdir. Arkaik süreçte animizm, totemizm gibi bir nesneyi kutsallaştırma ve gökteki
kutsal olanla onun aracılığıyla bağ kurma inancı, türbe ve ziyaret gibi yerlere gitmede
bir köken olmuştur. Türbelerde Tanrı’ya yakın yüce ruhtan dilekte bulunularak onun
aracılığıyla Tanrı katına ulaşacağına ve kabul olacağına inanılmaktadır. Anadolu’nun
çeşitli yerlerinde türbe inancı var olmakla beraber, Antakya’da Arap Aleviler arasında
bu inanç çok yaygındır. Hüseyin Türk’ün alan araştırması sırasında Antakya genelinde
323 adak yeri saptamış ve bunların 283’ünün Arap Alevilere ait olduğunu tespit etmiştir
(Türk, 2005:160-168). Bu durum da Arap Aleviliği’nde ziyaretlerin önemini ortaya koymaktadır. Yalnızca Antakya’da değil; Mersin, Tarsus, Adana gibi yerlerde de Arap Alevi ziyaretleri önemli bir yer tutmaktadır.

Arap Alevi türbelerinin şekil özelliklerine bakıldığında; kare planlı, kubbeli, beyaz
badanalı ve genellikle pencereli yapılardır. Kapılar, pencereler ve iç makamda, yeşil
renk hakimdir. Beyaz renk, temizliği ve günahsızlığı; yeşil renk ise Hızır’ı ve İslam
dinini temsil etmektedir. Bunun yanında, Arap Alevi türbe mimarisi daha çok Doğu
Akdeniz kıyı şeridinde yer alan Arap kültürünün etkileri hakim olabilir. Çünkü; gerek Antakya’da gerekse Suriye’de yer alan ziyaretlerin şekil olarak birbirinden aşırı farklılıkları yoktur.

Genel olarak rutin yapılan ziyaretlerde ve bayram gibi önemli gün ziyaretlerinde Arap
Aleviliği’nde türbede yapılması gerekenler ve diğer uygulamalar şunlardır:

Makama saygı ve kapının öpülmesi; makama gelmeden önce temiz olmak en büyük
şarttır. Makama girmeden önce ayakkabılar çıkartılır; kapı üç kez öpülerek baş öpülen
yere konur. Kapının bulunduğu eşiğin sol ve sağ giriş kısmı da üç kez öpülerek baş
öpülen yere konur. Makamdan çıkarken makama arka dönülmemekte ve yüz makama
dönük olarak yine girişteki uygulamalar yapılmaktadır.

Makam etrafında dönmek; içeride bu işlem makam etrafında üç defa dönülerek yapılır.
Bu aynı zamanda niyaz etmektir. Ziyaretteki şahsın makamı etrafında dönülürken aynı
zamanda makamı öpülür ve baş, üstüne konur. Bu uygulamaya Anadolu’daki Anadolu
Alevi türbelerinde de rastlanmaktadır. Örneğin; Nevşehir / Hacıbektaş’ta yer alan Balım
Sultan Türbesi’nde de aynı durum söz konusudur. Bu durum, makamdaki yüce
şahsiyete duyulan sevgi ve saygının bir göstergesidir.

Ziyaret etrafından araba ile dönmek; bu uygulama, Samandağ Hz. Hızır Ziyareti’nde
daha çok görülmektedir. Çünkü, Hz. Hızır ve Hz. Musa’nın buluştuğu yer olarak
bilinmekte ve Antakya’da en çok bilinen ziyarettir. Türbe içerisinde makam etrafında
dolaşmayanların, bu ritüeli yerine getirmesi şeklinde açıklanmaktadır. Yeni araba
alanların kazadan korunması için ya da bir kaza geçirilmiş ise başka kaza gelmesin diye
uygulanan bir ritüeldir. Bunun dışında yeni evlenmiş çiftlerin de mutlu bir başlangıç
için bu uygulamayı yaptıkları bilinmektedir.

Buhur yakmak; her Arap Alevi ziyaretinde bulunan ve her ziyaretçinin ibadete
başlamadan önce yaktıkları bitkidir. Buhurun çok güçlü olduğuna ve her türlü
kötülükten koruduğuna güçlü bir şekilde inanılmaktadır. Buhur, sadece ziyaretlerde
değil mezar başlarında ölen kişiye güzel kokular göndermek için, günlük hayatta, her
türlü zorlukta yakılmaktadır. Buhur, Arap Aleviliği’nde aileler tarafından evlerde cuma günü akşamları da yakılmaktadır. Kaynak kişiye göre; “Cuma akşamları buhur yakmak,
nazarı yok eder, kötülükleri uzak tutar, bereket getirir ve rahatlatır.”(K1) denmektedir.

Arap Alevi ziyaretleri, dini ibadetlerin yerine getirildiği ve kutsal sayılan yerlerdir.
Ziyarete sadece ibadet için değil rahatlamak için de gelinmektedir. Yaygın olarak Arap
Alevi türbeleri ziyaretçilerine açık bir yerdir (Türk, 2005:185-186).

Yazılı Kaynaklar:
Türk, Hüseyin (2005). Anadolu’nun Gizli İnancı Nusayrilik (İnanç Sistemleri ve Kültürel Özellikleri). İstanbul: Kaknüs Yayınları.

Sözlü Kaynaklar:
K-1: Sebiha Uyan, 81 yaşında, okuma-yazma bilmiyor, Tarsus doğumlu.

Fotoğraf: hatay.tv instagram sayfasından alınmıştır.

(Visited 1.155 times, 1 visits today)