Boğaz çalma, başta Teke yöresi Yörüklerinde olmak üzere Güney Anadolu Bölgesi Yörüklerinde karşımıza çıkan ve en yaygın işlevi uzaktan müzik yoluyla iletişim olan müzikal bir tekniktir. Türkiye’nin diğer bölgelerinde iskâna tabi tutulan bazı Yörük köylerinde de bu gelenekle karşılaşmak mümkündür.
Uygulandığı bölgeye göre boğaz vurmak, hoyya, hollu, doğa (dova), göğüs çalma, gırtlak çalma, ümük çalma, hata, hada gibi farklı isimlerle de anılan bu gelenek ezgi söyleme sırasında parmakların boğaza bastırılarak bir dış kuvvet uygulanması ve parmakların ritmik hareketlerle aşağı yukarı kaydırılması ya da boğaza dikey hareketlerle vurulmasıyla, seste perde değişikliği yaratma esasına dayalı bir türkü icra biçimidir.
Bu tekniğin dağlık arazide hayvan güderken haberleşme, sevda amaçlı anlaşma, atışma, müzik ihtiyacı giderme, eğlence, danışma, kınama, yarışma, yerme gibi işlevleri de bulunmaktadır. Boğaz çalma geleneğinin en önemli özelliklerinden birisi bu tekniğin genellikle kadınlarca icra edilmesidir. Boğaz ezgileri sözlü ve sözsüz olmak üzere iki ana gruba ayrılır.
Boğaz çalmanın kaynağı ve kökeni konusunda kesin bilgiler bulunmamaktadır. Bu icra tekniğinin hayvancılık yapan ve kaval çalmayı bilmeyen kız çobanların hayvanları gütmek için kavalı taklit ederek ortaya çıkardıklarına dair düşünceler mevcuttur . Konar-göçer Yörüklerin tabiatla içiçe sürdürdükleri yaşam tarzı boğaz icrasının ortaya çıkışında en önemli etken olarak görünmektedir. Bu icra biçiminin bir benzeri İç Asya’da (Tuva ve Altaylar’da) “khöömey” adı ile karşımıza çıkar.

İCRACI: Ayşe Dohan (Antalya-Döşemealtı)

VİDEO:  © Mahmut DAVULCU Arşivi

KAYNAK:
Davulcu, Mahmut (2019). “Antalya Yörüklerinde Boğaz Çalma Geleneği: Kovanlık Köyü Örneği/ The Announcement of the Throat Air Tradition (Boğaz Tunes) in Yoruks of Antalya: Kovanlık Village Sample”, Uluslararası Antalya Kongresi, Akdeniz Üniversitesi-Antalya Valiliği-Antalya Büyükşehir Belediyesi, Antalya, 01-03 Mart 2019.

 

(Visited 869 times, 1 visits today)