Kültür tarihimiz açısından oldukça önemli unsurlardan birisi olan ipek, ipekböcekleri tarafından salgılanan ipliksi bir maddedir. İpekböcekçiliği, ipeğin yegâne besin kaynağı olan dutun yetiştirilmesinden ham ipek elde edilmesine (ve hatta çeşitli ürünlere dönüştürülmesine) kadar geçen bütün aşamaları içeren bir uğraştır.

İpek elde etmek amacıyla kullanılan tırtıl türü kelebekgiller ailesine dahil olan ve dut ağacının yaprağıyla beslenen Bombyx Mori L’dir. Bu cinse ait ipek kozalarından 1500 metre ve hatta daha uzun ipek tel çekilebilmektedir. Günümüzde dünyada yaklaşık 70 ülke ipek üretmekte olup dünyanın en büyük ipek kozası üreticisi ülke Çin’dir. Bu uğraşın günümüz Türkiye topraklarında yaşatıldığı belli başlı merkezler ise Bursa, Bilecik, Diyarbakır, Antalya ve Hatay illeridir.

Kolay boyanabilen, yumuşak ve dayanıklı bir ip çeşidi olması nedeniyle ipek tarih boyunca çok kıymetli bir dokuma hammaddesi olarak kullanılmıştır. Asya’nın en eski askeri ve ticari ulaşım yoluna modern araştırmacılarca “İpek Yolu” isminin verilmesi ipeğin insanlık ve medeniyet açısından taşıdığı önemden kaynaklanmış olmalıdır. Günümüzde ipekböceği kozasından elde edilen ham ipek; ipekli kumaş, ipek halı, ameliyat ipi ve paraşüt ipi, hediyelik eşya, askeri çelik yelek imalatı gibi değişik birçok alanda kullanılmaktadır.

Yazılı kaynaklar ve arkeolojik verilere göre Çin’de keşfedilen ipek ve ipekböcekçiliği uzun süre Çin coğrafyasının dışına çıkamamış, ilerleyen yüzyıllarda Türkistan, İran ve Anadolu coğrafyası üzerinden batıya doğru yayılmıştır. İpek kelimesi Türkçedir ve Türklerin ipekle ilgisi henüz İç Asya’da yaşarken başlamıştır. İpek, maddi kültürün yanı sıra gelenekler ve sözlü kültürde de karşımıza çıkan bir unsurdur.

Fotoğraf: Mahmut DAVULCU Arşivi

Kaynak:

Davulcu, Mahmut (2019). “Kozadan Tezgaha İpekböceğinin Hikayesi: Alanya Yöresi örneği”, Böcek Kitabı, (Editör: Emine Gürsoy Naskalı), İstanbul: Kitabevi, 455-482.

(Visited 415 times, 1 visits today)