Ülkemizin son derece zengin ve karmaşık kültürel mirası söz konusu olduğu zaman aklımıza en son gelen ürünlerden birisi de el yapımı madeni çanlardır. Madeni çanlar pirinç, demir, bakır, tunç vb çınlayan bir madenden üretilmiş olan ve içinden sarkan dil ya da tokmağın hareket ederek kenarlara vurması ile ses çıkaran akustik objelerdir.
Müzik, zamanı duyurmak-iletişim-haberleşme-ikaz, dini-liturjik, dekoratif ve hayvancılık gibi farklı anlam, işlev ve kullanım alanları bulunan ve bu anlamda çok katmanlı kültürel bir nesne olan çanın ilk olarak nerede ve ne zaman ortaya çıktığı kesin olarak bilinmemektedir. Bununla birlikte çana olan ihtiyaç ve çan üretimi tarih içerisinde “çancılık” ve “çancı” olarak adlandırılan geleneksel bir zanaat ve zanaatkâr grubunun doğuşu ve gelişimini sağlamıştır.
Çancılık geleneksel teknik, yöntem, malzeme ve el aletleri vasıtasıyla çan üretilmesine dayalı olan kadim bir zanaattır. Demirciliğin bir kolu olarak da görebileceğimiz çancılık oldukça zahmetli ve meşakkatli bir uğraştır. Çancılık ticari ve teknolojik gelişmeler nedeniyle günümüzde büyük ölçüde kaybolmaya yüz tutmuştur. Emek yoğun olarak üretim geçekleştirilen, oldukça zahmetli ve meşakkatli bir uğraş olan çancılığın ülkemizde yaygın bir şekilde icra edildiği, tanınırlığı bulunan ve literatüre dahil olmuş olan başlıca üretim merkezleri Burdur-Dirmil, Niğde-Bor, Denizli-Serinhisar, Manisa-Demirci ve Antalya-Akseki’dir.
Ülkemizde madeni çanların en yaygın kullanımı hayvancılıktır. Hayvan çanları, hayvanlardan bir ya da birkaçının sürüden ayrılması halinde çobanın çanın sesini izleyerek hayvanları bulmasını sağlayan objelerdir. Bilhassa gece karanlığında çobanların sürüyü bulması ve sürü takibi çan sayesinde olur. Hayvan çanları çıkardıkları seslerle sürünün bütünlüğünün korunmasını da sağlar.

Fotoğraf:
Mahmut DAVULCU Arşivi
Kaynak:
Davulcu, Mahmut (2020). “Son Ustaları ile Akseki-Cemerler’de Çan Yapımcılığı: Halkbilimsel Bir İnceleme”. Sanat ve Dil Araştırmaları Enstitüsü Kalemişi Geleneksel Türk Sanatları Dergisi, 8 (16), 60-85.

(Visited 449 times, 1 visits today)