“Ayaş (Ankara) Yöresinde Yayılım Gösteren Bazı Bitki Türlerinin Anadolu Halk Hekimliği ve Modern Tıp/Eczacılık Bakımından Önemi” – “The importance of some plant species which are distributed in Ayaş (Ankara) region in terms of Anatolian Folk Medicine and modern medicine / pharmacy”

Özet: Halkın sağlık/hastalıkla ilgili olarak geleneksel düşünce sisteminden kaynaklanan çeşitli uygulamalarını ifade eden Anadolu Halk Hekimliği’nde bitkiler çeşitli hastalıkların tedavisinde önemli bir rol oynamaktadır. Anadolu’nun zengin bitki örtüsü, halkın çok eskiden beri bu bitkilerle iç içe yaşamalarına, giderek bu bitkileri tanımalarına yol açmış ve sonuçta çeşitli tecrübelerle bu bitkilerden hastalıklarda da yararlanılabileceği öğrenilmiş, bu durum nesilden nesile intikal ederek günümüze kadar ulaşmıştır. İç Anadolu ve Batı Karadeniz Bölgeleri arasında yer alan ve orman/orman dışı (bozkır) olarak iki bölümden oluşan ve ilçe alanının büyük bir bölümünü kapsayan Ayaş Dağları çok zengin bitki örtüsüne sahip olmakla birlikte, söz konusu bitki türlerinin önemli bir bölümü çeşitli nedenlerle azalmakta veya yok olma tehlikesi altında bulunmaktadır. Anadolu Halk Hekimliğinde de yaygın olarak kullanılan yöredeki bazı bitki türlerinin aynı zamanda modern tıp ve eczacılık araştırmaları bakımından büyük önemi bulunmaktadır. Bu nedenle, bazı türleri endemik özellikler de gösteren ve etnobotanik araştırmalar sonucunda bir bölümünün çeşitli hastalıklarda etken olabilecekleri belirlenen yörenin bitki örtüsünün korunmasına yönelik tedbirlerin alınmasında yarar görülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Bitki Türleri, Halk Hekimliği, Ayaş (Ankara)

Abstract: In Anatolian folk medicine, which expresses various practices of the people stemming from the traditional thought system related to health / disease, plants play an important role in the treatment of various diseases. The rich vegetation of Anatolia has led people to live with these plants for a long time and they have learned that these plants can be benefited from diseases from various experiences and this situation has reached to the day-to-day generation through generations. The Ayaş Mountains, which are located between Central Anatolia and Western Black Sea Regions and are composed of two parts as forest / out-of-forest (steppe) and cover a large part of the county area, have a very rich plant cover and a considerable part of the plant species, is in danger of becoming. Some of the plant species that are widely used in Anatolian Folk Medicine also have great importance in modern medicine and pharmacy researches. For this reason, it is useful to take measures to protect the vegetation cover which some species show endemic characteristics and some part of the ethnobotanic researches may cause various diseases.
Keywords: Plant Species, Folk Medicine, Ayaş (Ankara)

Giriş
Anadolu Halk Hekimliğinin rasyonel görünümlü uygulamaları arasında bitkilerin önemli bir yeri bulunmaktadır. Anadolu’nun hemen her yöresinde olduğu gibi Ayaş yöresinde de yaygınlık gösteren zengin bitki örtüsü, geçmişte daha yoğun olmak üzere halkın bu bitkileri çeşitli hastalıklarda kullanmalarına yol açmıştır. Ancak teknik bilgiden yoksun olarak gerçekleştirilen ve tedavide bazen yarardan daha çok zararlı olabilecek bu uygulamalar etnobotanik temelli modern tıbbi ve eczacılık araştırmalarını gerektirmektedir. Dolayısıyla Ayaş yöresinde bulunan, ancak Anadolu’nun diğer yörelerinde de yaygınlık gösteren bazı bitki türleri ele alınarak, bu bitkilerin ilgili araştırmalar sonucunda belirlenen ve bazen halkın kullanımı ile benzerlikler taşıyan hastalıklar üzerindeki etkileri belirtilmeye çalışılmıştır.

Halk Hekimliği
Halkın sağlık/hastalıkla ilgili geleneksel tutum ve davranışlarını ifade eden halk hekimliği (folklorik tıp, halk tıbbı, vb.) genel olarak hastalıkla doğrudan ilgili, bir bakıma rasyonel olarak değerlendirilebilecek uygulamaların yanında; hastalıkla ve tedaviyle doğrudan ilgisi olmayan, geleneksel düşünceden kaynaklanan, genellikle büyüsel işlemleri ve bu işlemlere eşlik eden dini pratikleri kapsamaktadır.

Bitkilerle Tedavi
Rasyonel olarak değerlendirilebilecek uygulamalar çerçevesinde eskiden beri hastalıkların tedavisinde yoğun olarak bitkilerin kullanıldığı görülmektedir. Anadolu’nun zengin bitki örtüsü bu durumun alt yapısını oluşturmuş ve bitkilerle iç içe yaşayan halk zamanla bu bitkilerin çeşitli hastalıkların tedavisinde kullanılabileceğini fark etmiş, giderek kazanılan tecrübeler kuşaktan kuşağa geçerek günümüze kadar ulaşmıştır.

Deneme/yanılma ve gözlemlerle bitkilerin hastalıklar üzerindeki etkilerinin anlaşılmaya çalışılması bazen bitkinin ilgili hastalık üzerinde etkili olmasını sağlarken, genellikle bitkinin etken maddelerinin ilgili hastalık üzerinde herhangi bir etkisinin olmamasına yol açabilmiştir. Veya bir hastalık üzerinde etkili olabilecek bir bitki, başka bir hastalıkta etkili olamamaktadır. Bitkinin etken maddelerinin kök, gövde, çiçek veya meyve/tohumlarında yoğunlaşması da, yine yanlış kullanımlara neden olabilmektedir. Bitkinin kullanım şekli de önemli bir unsurdur.

Etnobotanik araştırmalar, öncelikle halkın hastalıkların tedavilerinde kullandıkları bitkileri tespit ederek, sonrasında laboratuar ortamında bu bitkilerin etken maddelerinin ortaya çıkartılması, hangi hastalıklar üzerinde etkili olabileceklerinin, ilaç hammaddesi olup, olamayacaklarının tespit edilmesi gibi oldukça uzun bir sürecin başlangıcını oluşturmaktadır. Bu araştırmalar aynı zamanda, bu bitkilerin yanlış kullanımından doğabilecek zararların da önlenmesi bakımından önem taşımaktadır.

Yöredeki Bazı Bitki Türleri ve Halk/Modern Tıp, Eczacılık Bakımından Önemleri
Acanthus hirsutus (Ayıpençesi): Endemik. Çok yıllık, dikenli, otsu bitki. Yaprakları yara iyi edici, balgam söktürücü ve kabız etkilidir. (Baytop, 1994, 1999; Ayyıldız, 2010)

Achillea millefolium (Civanperçemi): 10, 100 cm. boyunda, tüylü, parçalı yapraklı, beyaz çiçekli, çok yıllık, otsu bitki. İdrar artırıcı, iştah açıcı, gaz söktürücü, adet söktürücü, yara iyi edici etkileri bulunmaktadır. (Baytop, 1994, 1999; Akdeniz, 2009)

Adonis aestivalis (Keklik Gözü Otu): 10, 50 cm. boyunda, kırmızı çiçekli, parçalı yapraklı, tüylü, bir yıllık otsu bitki. Kalp kuvvetlendirici ve idrar artırıcı etkileri vardır. (Baytop, 1994, 1999; Akdeniz, 2009)

Ajuga chamaepitys (Yerçamı, Bodurot, Mayasılotu, Yerselvisi): 5, 20 cm. boyunda, sarı çiçekli, otsu bitki. İdrar artırıcı, kuvvet verici, terletici, adet söktürücü, yara iyi edici, panzehir etkileri vardır. Halk arasında lapa olarak yaralara karşı kullanılmaktadır. (Baytop, 1994, 1999; Akdeniz, 2009; Ayyıldız, 2010)

Althea cannabina (Hatmi, Eşek Gömeci, Hırra Gömeci, Yabani Gömeç): Bir veya çok yıllık bitki. Tüylü, genellikle beyaz, sarı veya kırmızı çiçekli otsu bitki. Çiçek ve yaprakları yumuşatıcı olarak kullanılır. (Baytop, 1994; Baytop, 1999; Ayyıldız, 2010)

Anagallis arvensis (Bağırsak Otu, Sülük Otu): Bir yıllık, mavi/kırmızı renkli çiçekli, otsu bitki. Çiçekli dalları balgam söktürücü ve idrar artırıcı etkilere sahiptir. (Baytop, 1994, 1999; Akdeniz, 2009)

Berberis crataegina (Karamuk Dikeni, Diken Üzümü): 2m. boyunda, çalı görünümlü, sarı çiçekli, olgun meyveleri siyah renkli bitki. Meyveleri idrar artırıcı ve balgam söktürücü olarak (infüsyon) kullanılmaktadır. (Baytop, 1994, 1999; Akdeniz, 2009)

Campanula damboldtiana (Ayaş Çançiçeği): Endemik. Çok yıllık, çok gövdeli, 5,5, 22 cm. uzunlukta, çiçekleri leylak/mavi renkli, yumurta şeklinde tohumları olan bitki. Biyolojik çeşitliliği açısından önemli bir yere sahip olan türlerin belirlenmesi ve nesli tehlike altına düşmüş ya da düşebilecek türlerin korunması amacıyla 2013 yılında başlatılan bir proje çerçevesinde Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü IX. Bölge Müdürlüğü, Ankara Şube Müdürlüğü’nce 2017 yılında söz konusu bitkiyle ilgili Tür Koruma Eylem Planı hazırlanmıştır. (Subaşı, 2017) Campanula rapunculus (Büyükköklü Çançiçeği) türünün yapraklarının yara iyi edici ve kabız etkisi bulunmaktadır. Eskiden halk arasında kök ve yapraklarının midevi, süt artırıcı, taş düşürücü olarak kullanıldığı belirtilmektedir. (Baytop, 1994, 1999; Ayyıldız, 2010)

Convolvulus arvensis (Kuzu Sarmaşığı, Mahmude): 3 m. boyunda, tırmanıcı, beyaz sütlü, çok yıllık, beyaz/pembe renkli çiçekli, otsu bitki. Taze sütü müshil, safra söktürücü, kurt düşürücü olarak kullanılmaktadır. (Baytop, 1994, 1999; Akdeniz, 2009)

Coriandrum sativum (Kişniş, Kara Kimyon): 20, 60 cm. boyunda, tüysüz, beyaz/pembe çiçekli, koyu sarı renkli meyveleri olan bitki. İştah açıcı, gaz söktürücü olarak kullanılmaktadır. (Baytop, 1994, 1999; Akdeniz, 2009)

Crataegus aronia (Sarı Alıç): Kışın yapraklarını döken, genellikle dikenli dallı, çiçekleri beyaz veya pembe, meyveleri sarı veya koyu kırmızı türler. İlgili türün sarı renkli meyveleri yörede astım tedavisinde kullanılmaktadır. (Baytop, 1994; Melikoğlu, Kurtoğlu, Kültür, 2015)

Crataegus monogyna (Enişen, Geyik Dikeni, Gırgat, Keçi Alıcı, Kırmızı Alıç, Kocakarı Yemişi, Öküzgöbeği, Sürsülük, Yemişen, Yemişgen, Yemişken, Yemşen): Meyveleri kırmızı veya koyu kırmızı olup, yenmez. Çiçekleri tedavide kullanılır. (Baytop, 1994; Baytop, 1999; Ayyıldız, 2010)
Cuscuta europaea (Bostan Bozan, Gelin Saçı): Bir veya çok yıllık bitki. Çiçekli dalları idrar artırıcı, müshil, gaz ve safra söktürücü etkilere sahiptir. (Baytop, 1994, 1999; Akdeniz, 2009)

Daucus carota (Havuç Meyvesi, Havuç Tohumu): Kazık köklü, iki yıllık, otsu bitki. Midevi, gaz söktürücü, idrar artırıcı, kurt düşürücü olarak kullanılmaktadır. (Baytop, 1999; Akdeniz, 2009)

Digitalis lamarckii (Yüksükotu Yaprağı): 50, 150 cm. boyunda, tüylü yapraklı, kırmızı çiçekli, iki yıllık, otsu bitki. Halk arasında kullanımına rastlanmamıştır. Kalp kuvvetlendirici ve idrar artırıcı etkileri bulunmaktadır. (Baytop, 1999; Akdeniz, 2009)

Epilobium angustifolium (Yakıotu): Otsu, çok yıllık, çiçekleri beyaz veya kırmızı renklidir. Yaprak ve kök kabız etkilidir. (Baytop, 1994; Baytop, 1999; Ayyıldız, 2010)

Erodium cicutarium (Dön Baba, Saat Otu, Çoban İğnesi): Bir veya çok yıllık, otsu, meyvesi gagalı bitki. Kan kesici ve kabız etkilidir. (Baytop, 1994, 1999; Akdeniz, 2009)

Euphorbia macroclada (Sütleğen): Bir,iki veya çok yıllık, sütlü, otsu veya çalımsı bitki. Sütü müshil etkilidir. (Baytop, 1994; Baytop, 1999; Ayyıldız, 2010)

Fumaria vailantii (Şahtere Otu, Acı Tere): Bir yıllık, otsu, parçalı yapraklı, pembe veya beyaz çiçekli bitki. İdrar artırıcı ve yatıştırıcı olarak kullanılır. (Baytop, 1994; Baytop, 1999; Ayyıldız, 2010)

Galium verum (Sarı Yoğurt Otu): İdrar ve safra artırıcı, kabız, yatıştırıcı etkilere sahiptir. (Baytop, 1999; Akdeniz, 2009)

Gentiana olivieri (Afat): 30 cm. boyunda, mavi çiçekli, otsu bitki. Toprak üstü kısımları iştah açıcı ve kurt düşürücü olarak kullanılır. (Baytop, 1994; Baytop, 1999; Ayyıldız, 2010)

Glaucium corniculatum: Bir veya çok yıllık turuncu, kırmızı veya mor renkli çiçekli, boynuz şeklinde meyvesi olan otsu bitki. Yatıştırıcı ve öksürük kesici olarak kullanılmaktadır. (Baytop, 1994; Ayyıldız, 2010)

Glaucium grandiflorum (Boynuzlu Gelincik, Göğündürme): Meyveleri kan temizleyici ve göz hastalıklarında kullanılır. (Akdeniz, 2009; Ayyıldız, 2010; Baytop 1994)

Helianthemum nummularium (Altınotu): Bitki kabız ve kan kesici. (Baytop, 1999; Akdeniz, 2009; Ayyıldız, 2010)

Hyoscyamus niger (Banotu Yaprağı): 25, 80 cm. boyunda, sarı/mor çiçekli, bir, iki yıllık, otsu bitki. Haricen ve dahilen yatıştırıcı ve ağrı kesici olarak kullanılmaktadır. (Baytop, 1994, 1999; Akdeniz, 2009)

Hypericum perforatum (Bin bir Delik Otu): 30, 80 cm. boyunda, tüysüz, çok yıllık, sarı renkli çiçekli bitki. Dahilen antispazmotik, kabız, yatıştırıcı, kurt düşürücü; haricen antiseptik, yara iyi edici olarak kullanılmaktadır. Yanıklara karşı çok etkilidir. (Baytop, 1994, 1999; Akdeniz, 2009)

Hypericum scabrum (Kantaron, Mayasıl Otu): Otsu veya çalı görünümünde, sarı çiçekli bitki. Çiçekli dallarının zeytinyağında bırakılması ile elde edilen yağ, yaralara karşı kullanılır. (Baytop, 1994, 1999; Ayyıldız, 2010)

Juniperus oxycedrus (Ardıç Kozalağı, Katran Ardıçı): 1, 7 m. boyunda, kışın yapraklarını dökmeyen, dar, sivri uçlu yapraklı, 8, 12 mm. büyüklüğünde önce yeşil, sonra mavimsi siyah renkli meyveleri olan ağaçcık. Juniperus communis türünün meyveleri idrar artırıcı, terletici, midevi ve antiseptik etkilere sahiptir. Uzun süre alındığında böbrekleri tahriş eder. Aktarlarda genellikle Juniperus oxycedrus türünün meyveleri satılmaktadır. (Baytop, 1994, 1999; Akdeniz, 2009; Ayyıldız, 2010)

Lythrum salicaria (Aklar Ot, Hevhulma): 1, 2 m. boyunda, çok yıllık, pembe çiçekli, otsu bitki. Yaprakları kabız, kan durdurucu, basur ve ekzema. (Baytop, 1994, 1999; Ayyıldız, 2010)

Melilotus officinalis (Koç Boynuzu, Eşek Yoncası, Pire Otu): 40, 250 cm. boyunda, bir, iki yıllık, sarı çiçekli, otsu bitki. Çiçekli dalları kabız, yatıştırıcı, gaz söktürücü olarak kullanılmaktadır. (Baytop, 1994, 1999; Akdeniz, 2009)

Ononis spinosa (Kayış Kıran Kökü, Kayık Çiçeği, Yandak): 30, 60 cm. boyunda, dikenli, pembe çiçekli, çok yıllık bitki. Eskiden beri idrar artırıcı, taş düşürücü olarak kullanılmaktadır. Haricen ekzema vb., deri hastalıklarında kullanılmaktadır. (Baytop, 1994, 1999; Akdeniz, 2009)

Onosma tauricum (Emzik Otu): Yaprakları yara tedavisinde kullanılır. (Baytop, 1994, 1999; Ayyıldız, 2010)

Paliurus spina-christi (Kara Çalı Meyvesi, Çalı Dikeni, Çeşmezen, Kara Diken): 2, 4 m. boyunda dikenli, oval yapraklı, meyveleri siyah, 2, 2.5 cm. çapında bitki. Dahilen kabız, idrar artırıcı, taş düşürücü olarak kullanılmaktadır. Eskiden göz hastalıklarında kullanılırdı. Taze yaprakları çıban açıcı olarak çıban üzerine sarılmaktadır. (Baytop, 1994, 1999; Akdeniz, 2009)

Papaver dubium (Gelincik): Bir yıllık, altmış santim boyunda, kırmızı çiçekli, otsu bitki. Çiçekleri öksürük kesici olarak kullanılır. (Baytop, 1994, 1999; Ayyıldız, 2010) Papaver rhoeas türü ile ilgili araştırmalar, bitkinin antioksidan özelliğe de sahip olduğunu göstermiştir. (Sarıyar, Çoban, Ünsal, 2009)

Phlomis armeniaca (Dağ Çayı, Ballık Otu, Çalba): Gaz söktürücü, iştah açıcı, mide ağrılarını kesici özelliklere sahiptir. (Baytop, 1999; Akdeniz, 2009)
Polygala anatolica (Süt Otu, Yılan Yoncası): Bir veya çok yıllık, pembe/mavimsi çiçekli, otsu veya çalımsı bitki. Toprak üstü kısımlarının balgam söktürücü etkisi bulunmaktadır. (Baytop, 1994, 1999; Ayyıldız, 2010)

Reseda lutea (Kuzu Otu, Sarı Muhhabet Çiçeği): Bir veya çok yıllık, otsu, sarı çiçekli bitki. Kökü idrar artırıcı ve müshil olarak kullanılmaktadır. (Baytop, 1994, 1999; Akdeniz, 2009)

Rhus coriaria (Sumak, Derici Sumağı, Mavru, Tatari, Tetre, Tutum): 1,3 m. boyunda dalları tüylü, bileşik yapraklı, çalı görünümünde. Meyvesi küremsi, tüylü, olgunlaştığında kırmızı ve ekşidir. Pekmezi kabız olarak kullanılmaktadır. (Koyuncu, Köroğlu, 1993; Baytop, 1994, 1999; Ayyıldız, 2010)
Rosa Canina (Yabani Gül, Kuşburnu): 1.5, 3.5 m. boyunda, çalı görünümlü, dikenli, yumurta şeklinde, kırmızı renkli meyveli bitki. Kabız ve kuvvet verici etkisi bulunmaktadır. Anadolu’da şeker hastalığında kullanılmaktadır. (Baytop, 1994, 1999; Akdeniz, 2009)

Salvia virgata (Yılancık, Adaçayı): 80, 100 cm. boyunda, çok yıllık, mor çiçekli, otsu bitki. Haricen yaprakları yaralarda kullanılır. (Baytop, 1994, 1999; Akdeniz, 2009)

Sanguisorba minor (Büyük Aptesbozanotu, Çayırdüğmesi): Otsu, çok yıllık bitki. Bitki ve kök idrar artırıcı, kabız, midevi, iştah açıcı. (Baytop, 1994, 1999; Ayyıldız, 2010)

Scabiosa argentea (Gıcıkotu, Mayaotu, Uyuzotu, Kavurtotu): Bir veya çok yıllık, otsu, çiçekleri beyaz, sarı veya pembe renklidir. Kabız, idrar artırıcı, yara iyi edici. (Baytop, 1994, 1999; Akdeniz 2009; Ayyıldız, 2010)

Scutellaria orientalis (Kaside): Endemik. Bitkinin kendisi kabız, kan durdurucu, yara iyi edici, kuvvet verici. (Atasü, Özer, 1993; Baytop, 1999; Akdeniz, 2009)

Senecio vernalis (Kanarya Otu, Ekin Otu): Bir veya çok yıllık, sarı veya turuncu çiçekli, otsu bitki. Toprak üstü kısımları adet söktürücü olarak kullanılır. (Baytop, 1994, 1999; Ayyıldız, 2010)

Silene vulgaris (Gıvışgan Otu): 80 cm. boyunda, çok yıllık, otsu, beş parçalı beyaz çiçekli bitki. Kökleri ve toprak üstü kısımları idrar kesesi ve idrar yolları hastalıklarında kullanılmaktadır. (Baytop, 1994, 1999; Akdeniz, 2009)

Sinapis arvensis (Yabani Hardal): 20, 50 cm. boyunda, sarı çiçekli, parçalı yapraklı, tüylü, bir yıllık otsu bitki. Tohumları dahilen iştah açıcı, haricen lapa, yakı biçiminde ağrı kesici olarak kullanılmaktadır. (Baytop, 1994, 1999; Akdeniz, 2009)

Teucrium chamaedrys (Kısamahmut Otu, Dalakotu): 10, 50 cm. boyunda, çok yıllık, kırmızı çiçekli otsu bitki. İştah açıcı, mide ağrılarını kesici, uyarıcı, kuvvet verici etkileri bulunmaktadır. Anadolu’da mide ve şeker hastalıklarında kullanılmaktadır. (Baytop, 1994, 1999; Akdeniz, 2009)

Teucrium polium (Tüylü Kısamahmut, Acı Yavşan, Mayasıl Otu, Meryem Otu): 10, 40 cm. boyunda, çok yıllık, çiçekleri beyazımtrak renkli bitki. Toprak üstü kısımları iştah açıcı olarak ve mide ağrılarında kullanılmaktadır. (Baytop, 1994, 1999; Akdeniz, 2009) Bir araştırmada, Teucrium polium ekstraktı ile diabetli tavşanlarda böbrekte ve karaciğerde oluşan doku hasarının iyileştirildiği tespit edilmiştir. (Musa, Özardalı, Gümüşhan, 2003)

Teucrium scordium (Kurtluca, Su Sarımsağı): 10, 75 cm. boyunda, çok yıllık, taze hali sarımsak kokulu, leylak renkli çiçekleri olan bitki. İnfüsyon halinda kuvvet verici ve uyarıcı olarak kullanılmaktadır. (Baytop, 1999; Ayyıldız, 2010)

Thymelaea tartonraira (Çoban Yastığı): Dalları müshil olarak kullanılmaktadır. (Baytop, 1994, 1999; Ayyıldız, 2010)

Thymus longicaulis (Yabani Kekik, Sater, Zahter): Pembe/beyaz çiçekli, çok yıllık bitki. Midevi, yatıştırıcı, antiseptik, kurt düşürücü, kan dolaşımını uyarıcı etkileri bulunmaktadır. (Baytop, 1994, 1999; Akdeniz, 2009)

Tussilago farfara (Kabalak, Öksürük Otu): Çok yıllık, sarı çiçekli, otsu bitki. Yaprakları göğüs yumuşatıcı olarak kullanılır. (Baytop, 1994, 1999; Ayyıldız, 2010)

Wiedemannia orientalis (Ballıbaba Çiçeği, Ballık Otu): 10, 35 cm. boyunda, bir yıllık, morumsu kırmızı çiçekli, otsu bitki. Kabız ve kuvvet verici olarak kullanılır. (Baytop, 1999; Akdeniz, 2009)

Sonuç
Ayaş çevresi, özellikle tıbbi bitkiler bakımından zengin bir yayılıma sahiptir. Dolayısıyla bu bitkilerin öncelikle eczacılık, beraberinde modern tıp araştırmaları ile çeşitli hastalıkların tedavisinde kullanımları söz konusudur.

Yörede gerçekleştirilen bitki araştırmalarında bölgenin ÖDA (Önemli Doğa Alanı) ve ÖBA (Önemli Bitki Alanı) bakımından önemi üzerinde durulmaktadır. Ancak herhangi bir koruma statüsü olmayan bölge, “…bozkır alanlarının sürülmesi, tarlaların genişletilmesi, yakacak odun kesimi, aşırı otlatma ve ağaçlandırma gibi önemli tehlikelerle karşı karşıyadır…” (Ayyıldız, 2010) Bu konuda ilgili birimler arasında koordine sağlanarak, vakit geçirilmeden gerekli tedbirlerin alınmasında yarar görülmelidir.

“Ayaş Çançiçeği” örneğinde olduğu gibi, konuyla ilgili bilimsel çalışmaların, tehlike altındaki türler başta olmak üzere, diğer türler üzerinde de devam ettirilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar
Akdeniz, S. (2009) Ayaş-Kazan-Yenikent Arasında Kalan Bölgenin Florası (Ankara/Türkiye), Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Biyoloji Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, Ankara, (http://www.acikarsiv.ankara.edu.tr. 14.03.2018).

Atasü, E., Özer, I. (1993) “Bazı Scutellaria Türlerinin Flavonoidler Yönünden İncelenmesi”, VIII. Bitkisel İlaç Hammaddeleri Toplantısı, İstanbul Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Yayınları No: 64, İstanbul, 111.

Ayyıldız, G. (2010) Aysantı Beli (Ayaş-Ankara) Florasının Tehdit Altındaki Türleri, Yüksek Lisans Tezi-Çevre Bilimleri, Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara, (http://www.slidex.tips. 14.03.2018).

Baytop, T. (1994) Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.

Baytop, T. (1999) Türkiye’de Bitkiler İle Tedavi, Nobel Tıp Kitapevleri, İstanbul.

Koyuncu, M., Köroğlu, A. (1993) “Rhus coriaria L. (Sumak) Meyvalarının Sabit Yağ ve Antosiyanozit Yönünden İncelenmesi”, VIII. Bitkisel İlaç Hammaddeleri Toplantısı, İstanbul Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Yayınları No: 64, İstanbul, 221.

Melikoğlu, G.; Kurtoğlu,S.; Kültür, Ş. (2015) “Türkiye’de Astım Tedavisinde Geleneksel Olarak Kullanılan Bitkiler”, Marmara Pharmaceutical Journal 19: 1-11. (http://www. marmarapharmj.com. 14.03.2018).

Musa, D.; Özardalı, İ.; Gümüşhan, H. (2003) “Streptozotocin ile Diabet Oluşturulmuş Tavşanlarda Teucrium polium Ekstraktı ile Diabet Komplikasyonlarının İyileştirilmesi”, III. Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Günleri Bildiri Özetleri, Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi, Adana, 61.

Sarıyar, G.; Çoban, İ.; Çağlayan, Ü. (2009) “Gelincik (Papaver rhoeas) Bitkisinin Geleneksel İlaç Olarak Önemi”, VI. Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Günleri Bildiri Özetleri, Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi, Adana, 64.

Subaşı, Ü. (2017) Haz. Ankara İli Ayaş Çançiçeği (Campanula damboldtiana) Tür Koruma Eylem Planı, Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, IX. Bölge Müdürlüğü-Ankara Şube Müdürlüğü, Ankara, (http://www.milliparklar.gov.tr. 14.03.2018).
_______________________________________

-07-08 Mayıs 2018 tarihleri arasında Ayaş/Ankara’da düzenlenen “Ayaş Sempozyumu” nda sözlü bildiri olanak sunulmuştur.
-Fotoğraf: Campanula damboldtiana (Ayaş Çançiçeği), Ümit Subaşı, Ayaş/Ankara.

-The “Ayaş Symposium” held in Ayaş/Ankara between 07-08 May 2018 oral presentation was offered.
-The photograph (Ayaş Çançiçeği) was taken by Ümit Subaşı in Ayaş/Ankara.

(Visited 812 times, 1 visits today)